کمپرسور باد یکی از تجهیزات پرکاربرد در کارگاهها، صنایع مختلف و حتی مصارف خانگی است. عملکرد صحیح این دستگاه تا حد زیادی به روغن مناسب کمپرسور بستگی دارد. بسیاری از کاربران تصور میکنند روغن تنها برای روانکاری قطعات استفاده میشود، اما در واقع این مایع نقشهای مهمتری در عملکرد و طول عمر دستگاه دارد. انتخاب روغن مناسب و تعویض بهموقع آن میتواند از بسیاری از خرابیها و هزینههای تعمیر جلوگیری کند.
در ادامه به بررسی اهمیت روغن کمپرسور، انواع روغن مناسب، نحوه انتخاب آن و زمان مناسب تعویض روغن میپردازیم.
اهمیت روغن در کمپرسور باد
روغن در کمپرسور باد چند وظیفه مهم را به طور همزمان انجام میدهد. مهمترین نقش آن روانکاری قطعات متحرک مانند پیستون، سیلندر و یاتاقانها است. این کار باعث کاهش اصطکاک و جلوگیری از سایش زودهنگام قطعات میشود.
علاوه بر این، روغن وظیفه جذب و انتقال گرما را نیز بر عهده دارد. هنگام کار کردن کمپرسور، انرژی الکتریکی به حرکت مکانیکی تبدیل میشود و در این فرآیند گرمای زیادی تولید میشود. اگر این گرما به درستی دفع نشود، میتواند باعث افزایش دمای دستگاه، کاهش راندمان و آسیب به قطعات داخلی شود.
از دیگر وظایف روغن کمپرسور میتوان به شستشوی قطعات داخلی اشاره کرد. گرد و غبار محیط و ذرات فلزی ناشی از سایش قطعات ممکن است وارد سیستم شوند. روغن با حرکت در مدار دستگاه این ذرات را جمعآوری کرده و از ایجاد آسیب در قطعات جلوگیری میکند.
آیا همه کمپرسورهای باد به روغن نیاز دارند؟
کمپرسورهای باد از نظر استفاده از روغن به دو دسته اصلی تقسیم میشوند:
کمپرسورهای روغنی
در این نوع کمپرسورها برای عملکرد صحیح قطعات متحرک از روغن استفاده میشود و باید به صورت دورهای سطح روغن بررسی و در صورت نیاز تعویض شود.
کمپرسورهای بدون روغن (Oil-Free)
در این مدلها قطعات با پوششهای ضد اصطکاک مانند تفلون طراحی شدهاند و در مسیر هوای فشرده نیازی به روغن وجود ندارد. البته در برخی مدلهای صنعتی ممکن است بخش گیربکس دارای روغن باشد، اما این روغن با هوای فشرده تماس ندارد.
برای تشخیص نوع کمپرسور خود بهتر است مشخصات فنی یا دفترچه راهنمای دستگاه را بررسی کنید.
انواع روغن کمپرسور باد
روغنهای کمپرسور به طور کلی در دو نوع اصلی تولید میشوند.
روغنهای مینرال یا طبیعی
این روغنها بر پایه مواد معدنی تولید میشوند و قیمت پایینتری نسبت به روغنهای مصنوعی دارند. روغنهای مینرال برای کمپرسورهایی که استفاده سبک یا خانگی دارند گزینه قابل قبولی محسوب میشوند.
با این حال این نوع روغنها در برابر حرارت پایداری کمتری دارند و زودتر تبخیر میشوند. به همین دلیل لازم است در فواصل زمانی کوتاهتری تعویض شوند.
روغنهای مصنوعی یا سنتتیک
روغنهای سنتتیک از ترکیبات شیمیایی و مواد نفتی پیشرفته تولید میشوند و عملکرد بسیار بهتری نسبت به روغنهای مینرال دارند. این روغنها مقاومت بالاتری در برابر حرارت دارند، دیرتر تبخیر میشوند و توانایی جذب گرمای بیشتری دارند.
به همین دلیل معمولاً برای کمپرسورهای صنعتی یا دستگاههایی که به طور مداوم کار میکنند استفاده از روغنهای سنتتیک توصیه میشود.
ویسکوزیته روغن کمپرسور چیست؟
یکی از مهمترین ویژگیهای روغن، ویسکوزیته یا گرانروی آن است. ویسکوزیته نشان میدهد که روغن تا چه اندازه در برابر جاری شدن مقاومت دارد.
روغنهای کمپرسور معمولاً با استانداردهایی مانند SAE یا ISO طبقهبندی میشوند. برای مثال روغنهای SAE 20، SAE 30 و SAE 40 از رایجترین گزینهها هستند.
هرچه عدد ویسکوزیته بالاتر باشد، روغن غلیظتر است و در دماهای بالا پایداری بیشتری دارد. انتخاب ویسکوزیته مناسب باید بر اساس نوع کمپرسور و توصیه سازنده دستگاه انجام شود.
روغن مناسب برای انواع کمپرسور باد
نوع کمپرسور تأثیر زیادی در انتخاب روغن مناسب دارد.
کمپرسورهای پیستونی و تسمهای
این مدلها از رایجترین انواع کمپرسور هستند. برای این دستگاهها معمولاً از روغنهای VDL 68 ، VDL 100 یا SAE 40 استفاده میشود. در برخی موارد نیز میتوان از روغنهای هیدرولیک گرید ۱۰ یا ۴۰ استفاده کرد.
کمپرسورهای روتاری و اسکرو
این نوع کمپرسورها بیشتر در محیطهای صنعتی استفاده میشوند و معمولاً به روغن کمپرسور گرید 68 نیاز دارند.
کمپرسورهای یخچالی
در این نوع دستگاهها از روغنهای برودتی مخصوص استفاده میشود و نوع و مقدار آن باید دقیقاً مطابق با مشخصات موتور انتخاب شود.
در هر صورت بهترین راه برای انتخاب روغن مناسب، مراجعه به دفترچه راهنمای دستگاه است.
چه روغنی نباید در کمپرسور باد استفاده شود؟
یکی از اشتباهات رایج استفاده از روغن موتور خودرو در کمپرسور باد است. روغن موتور دارای افزودنیهایی است که برای موتورهای احتراقی طراحی شدهاند و استفاده از آنها در کمپرسور میتواند باعث ایجاد رسوب، کف کردن روغن و افزایش دمای دستگاه شود.
همچنین استفاده از روغنهای بیکیفیت یا فاقد استاندارد مشخص میتواند به قطعاتی مانند سیلندر، پیستون و سوپاپها آسیب برساند.
چه زمانی باید روغن کمپرسور را تعویض کرد؟
روغن کمپرسور مانند هر روانکار دیگری عمر محدودی دارد و باید در بازههای زمانی مشخص تعویض شود.
به طور معمول توصیه میشود روغن کمپرسور پس از ۳۰۰ تا ۵۰۰ ساعت کارکرد تعویض شود. اگر استفاده از دستگاه کم است، بهتر است هر ۶ ماه یکبار روغن بررسی و در صورت نیاز تعویض شود.
عدم تعویض بهموقع روغن میتواند باعث افزایش دمای دستگاه، کاهش راندمان، سایش قطعات و در نهایت خرابی کمپرسور شود.
برخی علائم نشان میدهند که زمان تعویض روغن فرا رسیده است:
- تیره شدن یا تغییر رنگ شدید روغن
- افزایش صدای کمپرسور هنگام کار
- بالا رفتن غیرعادی دمای دستگاه
- کاهش راندمان و دیر پر شدن مخزن هوا
- بوی سوختگی از بخش پمپ
در صورت مشاهده این نشانهها بهتر است روغن دستگاه سریعتر تعویض شود.
چه مقدار روغن باید در کمپرسور ریخته شود؟
مقدار روغن مورد نیاز هر کمپرسور با توجه به طراحی دستگاه متفاوت است. به همین دلیل نباید مخزن روغن را بیش از حد پر کرد.
بیشتر کمپرسورها دارای گیج یا نشانگر سطح روغن هستند که حداقل و حداکثر میزان روغن را مشخص میکند. سطح روغن باید همیشه بین این دو علامت قرار داشته باشد.
پر کردن بیش از حد مخزن روغن میتواند باعث افزایش فشار داخلی، ورود روغن به هوای فشرده و آسیب به قطعات داخلی شود.
جمعبندی
روغن کمپرسور نقش بسیار مهمی در عملکرد صحیح و افزایش طول عمر دستگاه دارد. این روغن علاوه بر روانکاری قطعات، وظیفه انتقال گرما، کاهش اصطکاک و پاکسازی سیستم داخلی کمپرسور را نیز بر عهده دارد.
برای جلوگیری از خرابی دستگاه بهتر است همیشه از روغن مناسب با ویسکوزیته استاندارد استفاده کنید و طبق زمانبندی مشخص، روغن کمپرسور را تعویض نمایید. رعایت همین نکات ساده میتواند عملکرد کمپرسور را بهبود دهد و از هزینههای سنگین تعمیرات جلوگیری کند.
